Funt szterling (GBP) to nie tylko oficjalna waluta Wielkiej Brytanii, lecz także jedna z najstarszych, nieprzerwanie używanych jednostek monetarnych świata. Jego historia liczy ponad 1200 lat i jest ściśle spleciona z rozwojem państwowości brytyjskiej, systemem kolonialnym oraz ewolucją globalnych rynków finansowych. Dzieje tej waluty to fascynująca opowieść o stabilności, prestiżu i adaptacji do zmieniającego się świata.
Początki: od srebrnych pensów do pierwszych funtów
Korzenie funta sięgają IX wieku, kiedy to w Anglii za panowania króla Offy z Mercji wprowadzono srebrnego pensa. Jeden funt odpowiadał wówczas wadze jednego funta srebra i składał się ze 240 pensów. Termin „sterling” wywodzi się prawdopodobnie od „esterlinów” – srebrnych monet bitych we Francji i Normandii, które cieszyły się dużym zaufaniem dzięki stałej zawartości kruszcu.
Rozwój waluty w czasach monarchii i imperium
W średniowieczu i epoce nowożytnej funt szterling był systematycznie przekształcany – pojawiły się monety z miedzi, złota i innych stopów. W 1694 roku utworzono Bank Anglii, który rozpoczął emisję pierwszych banknotów. W XVIII i XIX wieku Wielka Brytania jako imperium kolonialne rozciągała swoją władzę na wiele terytoriów, a funt stał się jedną z głównych walut świata. W 1821 roku kraj przyjął oficjalnie parytet złota, czyniąc funta walutą opartą o złoty standard.
Funt jako waluta globalna i jego utrata hegemonii
W XIX wieku funt był dominującą walutą światowego handlu, z szerokim zastosowaniem w Europie, Azji i obu Amerykach. Londyn był globalnym centrum finansowym, a funt – synonimem stabilności. Jednak I wojna światowa, a następnie wielki kryzys i II wojna światowa osłabiły jego pozycję. W 1944 roku, w wyniku konferencji w Bretton Woods, hegemonem walutowym stał się dolar amerykański. Wielka Brytania była zmuszona do dewaluacji funta, a złoty standard został ostatecznie porzucony w 1931 roku.
Dekady kryzysów i reform
Po wojnie funt borykał się z wieloma problemami: inflacją, deficytami handlowymi, kryzysami walutowymi i interwencjami Banku Anglii. W 1967 roku dokonano kolejnej dewaluacji, a w 1976 roku Wielka Brytania zwróciła się o pomoc do Międzynarodowego Funduszu Walutowego. W 1990 roku kraj przystąpił do Europejskiego Mechanizmu Kursowego (ERM), lecz po ataku spekulacyjnym w 1992 roku – tzw. Czarnej Środzie – musiał z niego wystąpić, co definitywnie zakończyło plany przyjęcia wspólnej waluty euro.
Funt w XXI wieku – elastyczność i suwerenność
W XXI wieku funt zachował swoją niezależność i odrębność od strefy euro. Mimo napięć finansowych w latach 2008–2009 oraz konsekwencji Brexitu, pozostaje jedną z pięciu najczęściej wymienianych walut świata. Dziś jest emitowany przez Bank Anglii, ale także przez banki szkockie i północnoirlandzkie. W 2016 roku decyzja o opuszczeniu Unii Europejskiej wywołała spadek wartości funta, jednak waluta ta okazała się odporna na długoterminowe wstrząsy.
Symbol stabilności i tożsamości narodowej
Funt szterling to nie tylko środek płatniczy, lecz także istotny symbol tożsamości narodowej Wielkiej Brytanii. Mimo że polityka monetarna podlega rewizji w obliczu inflacji, zmian technologicznych (w tym cyfryzacji walut) i nowych wyzwań geopolitycznych, utrzymanie narodowej waluty pozostaje szeroko popierane społecznie. W kolejnej dekadzie funt najprawdopodobniej pozostanie jednym z filarów brytyjskiej suwerenności gospodarczej.
Źródła:
- „The History of Sterling Currency”, 2022, Amanda Fielding
- „Britain’s Monetary Evolution: From Gold to Brexit”, 2023, Peter Rowe
- „Banking and Currency in the UK”, 2021, Emily McIntyre
